موضوعات

دوستان

آرشیو

ابر برچسب ها

آخرین مطالب ارسالی

پیوند ها

نظر سنجی
مطالب وب ما را در جهت اطلاع رسانی و اشاعه فرهنگ اصیل اسلامی و قرآنی چگونه ارزیابی می کنید؟






شیوه تربیت اسلامی كودكان - شنبه 28 مرداد 1391
  تعداد بازدید : |طبقه بندی: تربیتی،

فصل اول



پیش از تولد

وَ لَقَدْ کرَّمْنا بَنی آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِی البَرِّ وَ البَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَیباتِ وَ فَصَّلْناهُمْ عَلی کثیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْصیلاً؛(1) ما بنی آدم را گرامی داشتیم و در دشت و دریا حرکتشان دادیم و از غذاهای پاک روزیشان دادیم و در میان مخلوقات خود به آنها برتری دادیم.

وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الانْسَ إلاَّ لِیعْبُدُونِ؛(2)نیافریدم جن و انس را، مگر اینکه پرستشم کنند.


همان طور که از آیات روشن قرآن کریم، این کتاب آسمانی معلوم است، هدف از خلقت انسان مشخص می شود اضافه بر آیات دیگری که در کتاب مقدس اسلام در شرف و فضیلت و ارزش انسان آمده است که جایگاه و وظایف او را در میان سایر مخلوقات نشان می دهد. در این راستا - راستای پرستش - شریعت مقدس برنامه هایی را برای پیروان خود در آیات مختلف و در احادیثی که از پیامبر اسلام و از پیشوایان معصوم وارد شده و به ما رسیده ارائه داده است. برنامه هایی که از حین انعقاد نطفه ی انسان شروع می شود تا روزی که به خانه ی ابدی و جاویدان منتقل می شود، را در بر می گیرد.

یک سلسله از آن برنامه ها شامل دوران کودکی و نوجوانی انسان می شود. یعنی برنامه های تربیتی و فرهنگی.

اسلام برای اینکه پیروانش به سوی پرستش و تکمیل شدن در بعد روحی و جسمی حرکت کنند و بتوانند از عهده ی مسئولیت و پرستش برآیند، از همان آغاز انعقاد نطفه ی کودک در رحم مادر، توجه و عنایت داشته و دستوراتی را به پیروانش داده است. بی توجهی به آن دستورات مساوی است با انحراف بشر از مسیر انسانیت و پرستش. انسان در مکتب مقدس اسلام بیهوده و سرخود و یا تصادفی خلق نشده است، این مکتب برای بشر یک آفریدگار قائل است و یک مبدأ و سرآغازی و یک معاد و سرانجامی.

از زمان حرکت از مبدأ و سرآغاز خلقت انسان تا پایان و انتقال به دنیای دیگر درس های بسیار خوب و آموزش های بسیار عالی در نظر گرفته است.

مسئولیت تربیت دینی و مذهبی و جسمی انسان را در بعد فرهنگی و شکل گیری حیات معنوی اسلام به عهده پدر و مادر گذاشته است. والدین در هر یک از مراحل شکل گیری نطفه، دوران کودکی و طفولیت و دوران بلوغ فرزند وظایفی را بر عهده دارند.

دوران بلوغ یعنی دوران تکلیف و دوران مسئولیت پذیری، دورانی که خود فرزند باید پاسخ گوی اعمال و رفتار خویش باشد. پس از آن والدین نسبت به او هیچ مسئولیت قانونی و شرعی ندارند.(3)

با توجه به توضیحات فوق محورهای این نوشته شامل سه بحث اصلی می باشد: دوران انعقاد نطفه، دوران تولد و کودکی و دوران نوجوانی تا بلوغ. البته به این قسمت آخر اندکی اشاره شده است، ولی اساس بحث همان دوران کودکی است.

اسلام، ریشه های اساسی تربیت انسان را در این سه محور اصلی تبیین نموده است. سعادت و شقاوت انسان در دوران های بعد، وابسته به این سه دوره است و سرنوشت او در آینده ریشه در این سه اصل و محور دارد.

دوران انعقاد نطفه

پیش از پردختن به مسائل دوران انعقاد نطفه لازم است توجه خوانندگان را به مسائلی که در شکل گیری فرزند اهمیت دارد و اسلام به اهمیت آنها اهتمام خاصی نشان داده است جلب نمایم. برای فرزندخواهی رهنمودهای بسیار قابل توجهی از ناحیه دین مقدس اسلام به پیروان خود داده شده است. از جمله آنها انتخاب شوهر و یا زن می باشد که انسان با چه افرادی ازدواج کند و در نتیجه فرزندان خوب و صالح و سالمی داشته باشد.

ریشه در ریشه

ازدواج، راه وصلت یک مرد و زن از طریق حلال با یکدیگر است، یعنی از طریق دین و از طریق قانون. از همین روست که هر قوم و ملتی برای خود راهی برای وصلت دارد و ازدواج هر قومی و قبیله ای طبق قانون خودشان محترم است و در دین اسلام تنها از طریق عقد صحیح شرعی وصلت امکان پذیر است، و قانون فقط آن را تأیید می کند و ازدواج هم با کسانی که اسلام وصلت با آنها را مشروع دانسته است مفهوم و معنی دارد.

اضافه بر آنهایی که اسلام ازدواج با آنها را منع کرده - ازدواج با محارم - ازدواج با عده ای را هم زشت و ناپسند شمرده است. علت و حکمت آن هم برای این است که اولاد انسان در بُعد فرهنگی و معنوی دچار مشکلات نشوند، و همین طور خود زن و شوهر در زندگانی مشترک مشکلی نداشته باشند.

انتخاب زن

انتخاب زن به عنوان همسر و شریک زندگی آینده، برای انسان از دشوارترین انتخاب هاست و همین طور انتخاب شوهر. اما اسلام این مشکل را با توجه به چند مسئله بسیار آسان نموده است، و این مسائل هم در مرد قابل توجه است و هم در زن که در جای خود به آنها نیز اشاره خواهیم کرد.

آیین مقدس اسلام در آغاز به پیروان خود دستور داده است که با همکیشان خود وصلت کنند آن هم با همکیشان متدین، صالح و عفیف.

پیامبر اسلام (ص) می فرماید:

ینْکحُ الْمَرْأَةُ لِمالِها وَ جَمالِها وَ حَسَبِها وَ دینِها، فَعَلَیک بِذاتِ الدّینِ تَربَتْ یداک؛(4) زن را یا برای مالش می خواهند، یا

برای جمالش، یا برای حَسَبش و یا برای دینش، بهتر است با آنکه دین دارد، ازدواج کنید.

امام صادق (ع) می فرماید:

طُوبی لِمَنْ کانَتْ أُمُّهُ عَفیفَةً؛(5) خوشا به حال کسی که مادرش عفیفه باشد.

اینها دستوراتی است که در خصوص ازدواج با زن های شایسته وارد شده است و این قبیل دستورات در منابع اسلامی ما فراوان به چشم می خورد. همان طور که متذکر شدیم اسلام، ازدواج کردن با یک عده از زن ها را منع کرده است.

مطالبی که در خصوص زن خوب بیان داشتیم از دیانت و عفت و خوش خلقی مقابل همین صفات بی دینی، بی عفتی و بدخلقی است که از ازدواج با آنها نهی شده است و نیز پیامبر اسلام و جانشینان معصوم او ازدواج با یک عده از زن ها را نکوهیده اند از جمله می فرمایند:

إیاکمْ وَ تَزویجَ الْحَمْقاءِ فَإنَّ صُحْبَتَهَا بَلاءٌ وَ وَلَدَها ضِیاعٌ؛(6) از ازدواج با زن های احمق بپرهیزید، چون مصاحبتشان مصیبت است و فرزندانشان ضایع.

امام باقر(ع): سؤال شد از حضرت که ازدواج با زن زیبا و مجنون چگونه است؟ حضرت فرمود: نه، درست نیست.

«بپرهیزید از آمیزش با زن دیوانه».(7)

پیامبر اکرم(ص) می فرماید:

أَیها النّاسُ، إیاکمْ وَ خَضْراءَ الدَّمَنْ، قیلَ: یا رسولَ الله، وَ ما خضراءُ الدَّمَن؟ قالَ: أَلْمَرْأةُ الحَسْناءٍ فی مَنْبَتِ السُّوءٍ؛(8) بپرهیزید از خضراء دمن، سؤال شد: خضراء دمن چیست؟ فرمود: زن زیبایی که در چمن زار و یا در گلستان بد، پرورش یافته باشد.

اینها مطالبی بود در خصوص زن و درباره ی انتخاب نوع شوهر نیز از جانب شریعت اسلام رهنمودهایی شده است.

چون زن و شوهر هر دو در ساختار جسمی و روحی فرزند تأثیر دارند، لذا آیین اسلام در مورد انتخاب همسر، حساسیت ظریف و فوق العاده ای را نشان داده است. همان خصوصیات و ویژگی هایی را که درباره ی زن بیان داشته در خصوص مرد نیز عنایت نموده و یکی از آنها که در مرد مد نظر است هم کفو بودن در مسائل و ابعاد گوناگون می باشد.

هم کفو بودن در دین، در اخلاق، در تحصیل و اصالت خانوادگی است و اهتمام اسلام در این خصوص بیشتر به دیندار بودن می باشد، نمونه هایی از فرمایشات پیشوایان اسلام را در اینجا ذکر می کنیم.

علی (ع) فرمود:

إِذا کرَمَ الرَّجُلُ کرُمَ مَغیبَهُ وَ مَحْضَرَهُ؛(9) وقتی که مرد کریم و خوب بود ظاهر و باطنش نیز خوب و کریم خواهد بود.

پیامبر اسلام(ص) فرمود:

إذا جاءَکمْ مَنْ تَرضُونَ خُلْقَهُ وَ دینَهُ فَزَوَّجُوهُ...إلاّ تَفْعَلُوهُ تَکنْ فِتْنَةٌ فی الأَرْضِ وَ فَسادٌ کبیرٌ؛(10) اگر فردی برای خواستگاری آمد، دینش و اخلاقش مورد پسند بود او را رد نکنید و اگر این کار را نکنید، زمین پر از فتنه و فساد بزرگ خواهد شد.

امام صادق(ع) فرمود:

مَنْ زَوَّجَ کریمَتَهُ مِنْ شارِبِ خَمْرٍ فَقَدْ قَطَعَ رَحِمَها؛(11) هرکس عزیز خود را به ازدواج مرد شرابخوار درآورد، قطع رحم کرده است.

پیامبر اسلام(ص) فرمود:

شارِبُ الْخَمْرِ لایزَوَّجُ إذا خَطَبَ؛(12) اگر شرابخواری به خواستگاری آمد، به او دختر ندهید.

اینها نمونه هایی بود از سخنان و رهنمودهای پیشوایان معصوم اسلام و علت اینکه در این قسمت مطالب مورد نظر، انتخاب و آورده شد برای آن است که ارتباط تنگاتنگی در شکل گیری فیزیکی و روحی کودک دارد و دانشمندان معاصر به این مسائل توجه خاصی نشان داده اند و اثرات ژنتیکی آنها را در جنین بیان داشته اند.

در شریعت مقدس اسلام، بیشتر تکیه بر اصالت خانوادگی طرفین می باشد، حسن خلق، خوی خوش و نجابت طرفین بیشتر مورد نظر است تا مسائل دیگر.

امام علی (ع) فرمود:

حُسْنُ الاَخْلاقِ بُرهانُ کرَمِ الاَعْراقِ؛(13) حسن اخلاق دلیل است بر کرامت ریشه ها و عِرق ها.

انسان اگر به رهنمودهای دین توجه کند، در آینده خود را سرزنش و ملامت نخواهد کرد. راه هایی که بشر غیر از طریق اسلام انتخاب کند، راه های شیطانی و ندامتباری خواهد بود. آن وقت است که شیطان نیز از او گریزان می شود. قرآن با بیان زیبا و شیوای خود از زبان شیطان درباره ی کسانی که از او پیروی کرده اند و در نهایت بیدار گشته و خود را ملامت کنند و گناه را به گردن شیطان می گذارند، می گوید:

وَ قالَ الشَّیطانُ لَمَّا قُضِی الاَمْرُ إِنَّ اللهَ وَعَدَکمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُکمْ فَاَخْلَفْتُکمْ وَ ما کانَ لِی عَلَیکمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ أًنْ دَعُوتُکمْ فَاَسْتَجِبْتُمْ لی فَلاتَلوُمُونی وَ لُومُوا أَنْفُسَکمْ ما أنَا بِمُصِرِخِکمْ وَ ما أنْتُمْ بِمُصْرِخی إنّی کفَرْتُ بِما أَشْرَکتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إنَّ الظّالِمینَ لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ؛(14) شیطان گفت: - به هنگامی که کار از کار گذشت - خداوند به شما به حق وعده داد و من نیز به شما وعده دادم، سپس از وعده ام سرپیچی کردم و مرا به شما تسلطی نبود، جز اینکه شما را خواندم و شما نیز اجابت کردید، پس مرا سرزنش نکنید و خود را ملامت نمایید... .

از همان آغاز، اسلام انسان را راهنمایی می کند که خشت اول درست گذاشته شود.

خشت اول گر نهد معمار کج

تا ثریا می رود دیوار کج.

غرض از ازدواج و وصلت زن و مرد، تنها خاموش کردن غریزه و آتش شهوت نیست، بلکه به دنبالش زندگی مشترک و تولید مثل نیز می باشد. فردی که با اهداف عالی و هدفدار فوق ازدواج می کند و قدم بر حیات معقول می گذارد ، ناگزیر است که به پیام های سازنده ی مذهب توجه بکند. از همان آغاز زندگی مشترک طبق فرامین عالی آسمانی، زندگی خود را پایه گذاری کند و با هوی و هوس وارد این عرصه نشود، چون این میدان محل بازی نیست، این عرصه، گاو نر می خواهد و مرد کهن و نه انسان محتال و نیرنگ باز و بوالهوس.

ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی

این ره که تو می روی به ترکستان است.

انسان امروز که بیرون از دین فکر می کند و به مذهب توجه ندارد در غفلتی بسیار گران و زیان بار قرار گرفته است، انسان امروز، منهای مذهب مداران و دین پرستان در مهلکه ی عجیب خودپرستی و نفس پرستی به دام افتاده است. مهار حیات معقول و عنان فطرت از دستش گسیخته و رها شده است. او به سرنوشت و آینده ی فرزندان خود اندیشه نمی کند، اندیشه ی او فقط اشباع کردن شکم و مهیا کردن زمینه ی رفاه و تا حدودی تحصیل آن است و معیشت او تنها در مادیات خلاصه شده است. به نیازهای روحی و فکری و معنوی متعالی فرزندان توجهی نمی کند. غرب، امروزه نمونه ی تکامل یافته ی انسان مادی می باشد که از دست فرزندان خود به ستوه آمده است.

ریشه های عمیق این فلاکت و بدبختی در باتلاق سُست و عفن مادیان قرار گرفته است، پس در راستای پیشرفت و تکامل معنوی از چنین انسانی چه توقعی غیر از درندگی و وحشی گری و فسادانگیزی می توان داشت.

آنهایی که در طول سالیان دراز، سالیانی که عمر طولانی از اسلام گذشته است و به پیام های آن توجه داشته اند و دستورات آن را سرلوحه ی زندگی خود قرار داده اند و حیات بلندآوازه و تکامل یافته آنها در لابه لای تاریخ و سیره ها نهفته است. الگوهای عالی بشری و اسلامی که در متن مذهب اسلامی پرورش یافته اند و در میان میلیون ها انسان چون ستاره های آسمان درخشیدند و خود را به ساحل نجات رساندند و مرتبه علمی و عملی و کمال معنوی آنها در هیچ توصیفی نمی گنجد. همه به خاطر این بوده که ریشه در بیشه ی مذهب داشته اند.

نویسنده : الهه جراره   | چاپ این صفحه   | نظرات|

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic